Pausanias Project


   Argolis - Argivisch Heraion

Een reconstructie van het Heraion, overgenomen uit Papachatzis.

HET CULTUSBEELD IN HET HERAION


Het goud-met-ivoren cultusbeeld van de godin Hera in het Heraion op enkele kilometers afstand van de stad Argos is met geheimen omgeven. Zo is het beeld een schepping van de grote kunstenaar Polykleitos, die haar heeft afgebeeld zittend op een troon, met een krans op haar hoofd waarop in reliëf de Gratiën en de Horai zijn afgebeeld. In haar ene hand houdt ze een granaatappel vast en in haar andere hand een scepter met daarop een koekoek (Paus. 2.17.4). Aan beide voorwerpen zit een verhaal verbonden, waarbij Pausanias met name over de granaatappel niets wil zeggen, omdat dit “te geheim” zou zijn. Nu betekent dit bij Pausanias over het bestaan van een “mysterie”, een cultusdienst uitsluitend voor ingewijden. De granaatappel is hierbij een teken aan de wand: waar “mysteriediensten” over het algemeen hun aanhangers een “leven na de dood”, een “herrijzenis” beloofden, of in ieder geval een prettiger bestaan in de onderwereld, is de granaatappel middels de mythe van Demeter en Kore onlosmakelijk verbonden met de dood. Hades had immers zijn jonge bruid met geweld en tegen haar zin ontvoerd naar de onderwereld. Pas toen haar moeder Demeter voldoende stampij maakte om Zeus te dwingen de schaking te verbieden, gaf Hades haar terug, echter niet dan nadat hij haar had verleid om enkele pitjes van een granaatappel te eten. Vervolgens betoogde Hades bij Zeus dat Kore niet écht onvrijwillig bij hem had verbleven, gezien het feit dat ze een maaltijd had geaccepteerd. Zeus ging overstag, en vanaf dat moment verblijft Kore - als Persephone - evenveel maanden per jaar in de onderwereld, als zij granaatappelpitjes had gegeten. In diezelfde tijd laat Demeter de natuur versloffen waardoor het winter wordt, en pas met de terugkeer van Kore op aarde ontluikt de lente. De granaatappel is hiermee te zien als geheim wapen van Hades, maar kan tegelijkertijd symbool staan voor terugkeer na de dood, een prettige gedachte. Toegegeven, van Hera is een dergelijke rol verder niet bekend, maar geheel onwaarschijnlijk is deze ook niet.


Deze interpretatie van de granaatappel van Hera is te steunen middels enkele grafschilderingen in de Griekse kolonie Posidonia in Italië, die na de verovering door Lucaniërs als Paestum door het leven ging. Dat de stad tot bloei kwam als Griekse stad is te zien aan de drie Griekse tempels die de stad nog immer rijk is. De grafschilderingen verraden eerder Italische invloeden, inzoverre als we er lijkspelen op terugzien, ter ere van de dode, waaronder (niet-Grieks) ook gladiatorengevechten. Deze scenes worden opgesierd met talloze granaatappels!





Het Argivische Heraion, “ontdekt” door generaal Thomas Gordon in 1831, is opgegraven in de jaren 1892-1895 door Waldstein, en later nog door Blegen (1925-1928) en Caskey (1949). Volgens de mythologie is dit het heiligdom waarin Agamemnon werd aangewezen tot oorlogsleider in de Trojaanse expeditie, en dit is ook het heiligdom waar Kleobis en Biton hun moeder naartoe hebben getrokken, omdat de trekossen niet op tijd aanwezig waren. De archaïsche en klassieke resten liggen op drie verschillende niveau’s. Op het hoogste niveau bevinden zich nog altijd resten van het stylobaat van de oudste tempel, een tempel vermoedelijk nog van houten en ongebakken kleitichels uit de 7e eeuw voor Chr., in Dorische stijl.


Na de brand is in de 5e eeuw v. Chr.  door de architect Eupolemos uit Argos een nieuwe tempel gebouwd, waarvan de resten op het middelste niveau staan. De tempel wordt door Pausanias genoemd (Korinthe par. 2.17), evenals het grote cultusbeeld van goud en ivoor gemaakt door Polykleitos, dat Hera voorstelde, zittend op een troon, met in haar ene hand een granaatappel en in haar andere hand een scepter.


De toegang tot het terrein is gratis, en slechts zeer weinige toeristen weten de weg ernaartoe te vinden.